İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Sabun Tarihi ve İlginç Gerçekler

Sabun tarihi hakkında gerçekten ne biliyoruz? Covid-19 (koronavirüs) salgını nedeniyle sabunun ne kadar değerli olduğunu daha da anladık. Peki ya sabun tarihi hakkında ne biliyoruz? Sabunu ilk kimler keşfetti? Sabun ne kadar süredir kullanılıyor? Sabunu nasıl buldular? Tüm bu sorulara yanıtlarına cevap bulmaya çalışacağız.

Sabunu ilk kimler kullanmaya başladı?

Eski Babil’in kazısında, Babillerin MÖ 2800 civarında sabun yaptığını gösteren kanıtlar ortaya çıktı. Sabun yapımında ustalaşan ilk Babillerdi. Yakılan odunun küllerinin yağlarla karıştırılmasıyla doğal sabun yaptılar. Sabun, tekstil üretiminde kullanılan yün ve pamuğun temizlenmesinde kullanılmış ve en az 5000 yıl boyunca tıbbi olarak kullanıldığı görülmüştür.

Ancak sabunu daha sonraki dönemlerde farklı halkların da keşfettiği ve kullanmaya başladığını görmekteyiz. Örneğin, Ebers papirüsü (Mısır, MÖ 1550) eski Mısırlıların hayvansal ve bitkisel yağları sabun benzeri bir madde üretmek için alkalin tuzları ile karıştırdıklarını ortaya koymaktadır. Şimdilerde sabun veya doğal sabun yapımında kullanılan sodyum hidroksit (NaOH) yani kostik de bi tür alkali tuz olduğu unutulmamalıdır.

İnsanlık tarihinin ilk ansiklopedisini (“Doğa tarihi” (Naturalis Historia)) yazan Gaius Plinius Secundus yani (Pliny the Elder) Yaşlı Pliny’e göre Fenikeliler, MÖ 600’de sabun oluşturmak için keçi donyağı ve odun külü kullandılar. İlk Romalılar M.S. birinci yüzyılda sabun yaptılar ve sabun Roma İmparatorluğu’nda yaygın olarak biliniyordu

Keltler sabunlarını hayvansal yağ ve bitki küllerinden yaptılar ve sabun kelimesinin türetildiği saipo ürününü adlandırdılar. İngilizceye geçen “soap” kelimesinin çıkış noktası Kelt dilindeki saipo diyebiliriz.

Sabun tarihi yaklaşık 5000 yıllıktır
Sabun tarihi yaklaşık 5000 yıllıktır

Sabun Tarihi

Sabun benzeri maddeye sahip olduğumuz ilk somut kanıtlar M.Ö. 2800’lere tarihlenmektedir. İlk sabun üreticileri Babiller, Mezopotamyalılar, Mısırlılar, antik Yunanlılar ve Romalılardı. Hepsi bitkisel yağ, hayvansal yağları alkali tuzlarla karıştırarak sabun yaptılar. Ancak sabun, banyo ve kişisel hijyen için kullanılmıyordu, daha ziyade mutfak gereçlerini, tekstil ürünlerini veya eşyaları temizlemek için üretildi veya ilaç amaçlı kullanıldı.

Sabun hakkında gerçekler

Sabun, aşağıdakiler dahil olmak üzere hem bitki hem de hayvansal ürünleri içerebilen doğal içeriklerden yapılan bir temizlik ürünüdür: donyağı gibi hayvansal yağlar veya hintyağı, zeytin veya hindistancevizi yağı gibi bitkisel yağlar. Sabunun İngilizcedeki “soap” kelimesi adını Roma’daki Sapo Dağı’ndan aldığı iddia ediliyor. Sabun için Latince sapo kelimesi ilk olarak Gaius Plinius Secundus (Pliny the Elder)’a ait “Doğa tarihi” (Naturalis Historia) ansiklopedesinde ortaya çıktı. İlk sabun M.Ö. 2800 yıllarında Babiller tarafından yapılmıştır. Sabun yapımına yönelik ilk referanslar, tekstil endüstrisinde ve tıbbi olarak sabun kullanımı içindir.

Eskiden sabun nasıl yapılıyordu?

Sabun yapım tarihi binlerce yıl öncesine dayanıyor. Sabun yapımı için en temel malzemeler hayvan ve doğadan yani bitkilerden alınan malzemelerdi; birçok kişi hayvansal atıklardan daha doğrusu hayvanların iç yağları ile alkali tuzları (sodyum hidroksit / NaOH) karıştırarak sabun yaptı. Bugünlerde de, sabun bitkisel veya hayvansal yağlardan ve alkali tuzlarından (kostik) ile üretilmektedir. Soğuk işlem yöntemi bugün en popüler sabun yapım sürecidir, bazı sabun üreticileri ise geleneksel yöntem olan sıcak işlemi kullanır. Ancak soğuk işlemde üretilen sabunların sıcak işlem gören sabunlara göre daha sağlıklı ve cildi besleyici özelliği olduğu görülmüştür. Sıcak işlem de üretilen yağların içeriklerinin bozulması, yağların besleyici özelliklerini kaybettiği bilinmektedir.

Sıvı sabun tarihi çok eski değildir
Sıvı sabun tarihi çok eski değildir

Deterjan Gerçekleri ve Tarihçesi

İlk deterjanın ne zaman yapıldığını hiç merak ettiniz mi? Deterjanlar nasıl yapılır? Ünlü deterjan markaları nelerdir? Bulaşıkları, çamaşırları ve diğer yüzeyleri temizlemek için kullanılan bu yararlı temizlik maddesini merak ediyorsanız buyrun.

Sabun yapımının ilk zamanlarında, küçük sabun üreticileri grupları tarafından kullanılan özel bir teknikti. Sabun talebi yüksekti, ama çok pahalıydı ve birçok alanda sabun üretiminde tekel vardı. Zamanla, sabun yapımı için tarifler daha yaygın hale geldi, ancak sabun hala pahalıydı. O zamanlar, bitkisel yan ürünler ve hayvansal ve bitkisel yağlar sabunun ana bileşenleriydi. LeBlanc adında bir Fransız, sabunun önemli ölçüde daha az parayla satılmasına izin veren kimyasal bir süreç keşfettiğinde, sabun fiyatı 1791’de önemli ölçüde azaldı.

20 yıldan fazla bir süre sonra, başka bir Fransız modern sabun yapımının başlangıcını belirten gliserin, yağlar ve asit arasındaki ilişkileri tespit etti. 1800’ün sabun malzemeleri yapmak için başka bir yöntem keşfi ile sabun daha da pahalı hale geldi. O zamandan beri, büyük keşifler yapılmadı ve bugün kullandığımız ve keyif aldığımız sabun yapımı için aynı işlemler kullanılıyor.

Kimya bilimi geliştikçe sabun sektörü için de ilerlemeler yaşandı. Çünkü malzemeler hakkında daha fazla şey biliniyordu artık. On dokuzuncu yüzyılın ortalarında, banyo sabunu, çamaşır sabunundan ayrı bir ürün haline geldi. Sabunlar artık kullanım amaçları için ayrılmıştı, bulaşık sabunu, çamaşır sabunu, banyo sabunu, el sabunu, yüz sabunu vb. Sıvı el sabunları 1970’lerde icat edildi. Aslında çok geçmiş yıllarda özellikle Babiller dönemlerinde yapılan yağların kül suları ile karıştırılmasından elde edilen sabunlar da sıvı sabundu diyebiliriz. Kül suyu, potasyum hidroksit (KOH) içermektedir. Günümüzde doğal sıvı sabun üretiminde de potasyum hidroksit kullanılmaktadır.

Bugün, çok çeşitli amaçlar için yapılmış birçok farklı sabun var. Sabun kişisel, ticari ve endüstriyel kullanım için mevcuttur. El yapımı, ev yapımı ve ticari olarak üretilen kişisel kullanıma yönelik sabunlar da var. Kıyafetleri, bulaşıkları ve arabaları yıkamak için kullanılan sabun var, evcil hayvanınız için kullanılan sabun, halılarınız için sabun ve çocuğunuz için sabun var… Temel olarak aslında tüm sabunların üretim şekli birbirine benzemektedir.

Doğal sabun Üretimi
Doğal sabun üretimi günümüzde de eski usüllerle yapılmaktadır

Günümüzde Doğal Sabun

Sabun tarihinde de gördüğümüz gibi aslında sabun yapımı konusunda geçmişten bu güne kadar çok büyük bir değişim yaşanmamış. Kimya sektörünün gelişmesiyle sabunun daha da ucuza sağlanması için sabunları kimyasallar kullanılarak satıldığını söyleyebiliriz. Marketlerde doğal sabun adı altında satılan bir çok sabunun içeriğine bakacak olursak pek doğal olmadığını görebiliriz. Çünkü içerisinde kimya sektöründen çıkma sentetik kimyasallar ve petro-kimyevi maddeler içermekte.

Yine kül suyu ile yapıldığı ve kostik kullanılmadığı söylenen bir furya da başladığı görülmektedir. Oysa ki kostiksiz sabun olmaz olamaz. Yağların sabunlaşması için alkali tuzlara gereksinim bulunmaktadır. Kül suyu ile yapıldığı söylenen sabunlarda kül suyu kullanılmaktadır ancak, kül suyu zaten potasyum hidroksit yani kostiktir. Ayrıca potasyum hidroksit yani kül suyunun hazırlanmasında ölçü değerleri çok hassas olmaktadır. Kostik miktarı aşırıya kaçabilmektedir. Bunun yanı sıra bu tür sabunlar sıcak işlemle üretildiği için, kaliteli sabunlarda bırakılan %5-8 civarındaki (superfat) sabunlaşmamış yağ, ısıdan kaynaklı bozulmalar yaşadığı için cildi besleyici özelliğini kaybetmektedir. Bunu şöyle düşünebiliriz, çiğ zeytinyağını cildinize sürmek mi daha yararlı, yoksa zeytinyağını kızartıp cildinize sürmek mi?

Ucuza üretilen narket sabunlarının türlü kimyasallar içerdiğinden bahsettik. Peki ya aktarlar da veya benzer yerlerde doğal sabun adıyla 5-10 TL’ye satılan sabunların doğallığı konusunda ne diyebiliriz? Zeytinyağ litre fiyatının 60-70 TL civarında olduğu bir zamanda 5-10 TL’ye doğal sabun almak pek olası değil. Bu tür sabunlar aslında hayvan iç yağları, lokantalar vb. yerlerde kızartılmış atık yağlardan üretildiğini söylemeden geçmemeli. Bu tür sabunları el sabunu olarak kullanbilirsiniz ancak saç veya yüz gibi hassas bölgelerde kullanımının çok da sağlıklı olacağı söylenemez.

Kaliteli ve sağlıklı doğal sabun alımında dikkat edilmesi gereken noktalar; soğuk işlemle yapılmış, renklendirici, zararlı kimyasallar ve yapay kokular içermeyen, zeytinyağı ile veya hindistan cevizi yağı, hint yağı, shea yağı, kakao yağı, hurma yağı vbç bitkisel yağlarla yapılmış sabunları tercih edilmelidir. Bitkisel yağlar kullanarak soğuk işlemle yapılmış sabunlar cildinizi besleyecek, temizleyecek ve türlü cilt hastalıklarınızda sizi rahatlatacaktır. Bitkisel yağlarla hazırlanmış çevreye zararlı olmayan bu sabunlar aynı zamanda vegan sabun olduğunu da hatırlatırız. Unutulmamalıdır ki sabunlar cilt hastalıkları için kesin bir tedavi yöntemi değildir. Bunu seboreik dermatit tedavisi konusunda da açıklamıştık. Sadece egzama değil, sedef, ürtiker (kurdeşen), vitiligo gibi rahatsızlıklar da sabun veya dıştan tedaviler sadece yardımcı etkilerdir.

İlk yorum yapan siz olun

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

    %d blogcu bunu beğendi: